FOMO trong đầu tư là gì? Vì sao nỗi sợ bỏ lỡ có thể khiến bạn mất tiền

Bạn có đang trải qua FOMO mà không nhận ra?

Bạn có bao giờ cảm thấy khó chịu khi thấy người khác kiếm tiền từ một cổ phiếu, ETF hoặc tài sản mà mình chưa kịp mua?

Có thể bạn từng tự hỏi:

"Nếu mình không mua ngay bây giờ thì sao?"

Hoặc:

"Nếu giá tiếp tục tăng mà mình vẫn đứng ngoài thì sao?"

Cảm giác đó được gọi là FOMO (Fear Of Missing Out) – nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội.

Nếu bạn chưa rõ ranh giới giữa phản ứng cảm xúc và một kế hoạch đầu tư, hãy đọc thêm bài đầu cơ và đầu tư dài hạn.

Đây là một trong những cảm xúc phổ biến nhất trên thị trường tài chính và cũng là nguyên nhân đằng sau rất nhiều quyết định đầu tư vội vàng.

FOMO không chỉ khiến bạn mua ở mức giá không phù hợp. Nó còn có thể làm suy yếu kỷ luật, thay đổi kế hoạch tài chính và khiến bạn đánh giá rủi ro kém chính xác hơn.

Nếu bạn mới bắt đầu và muốn ôn lại các khái niệm nền tảng trước khi đọc tiếp, hãy xem Kiến thức đầu tư cơ bản.

FOMO trong đầu tư là gì?

FOMO là viết tắt của cụm từ tiếng Anh Fear Of Missing Out, nghĩa là nỗi sợ bị bỏ lỡ.

Trong cuộc sống hàng ngày, FOMO có thể xuất hiện khi bạn thấy bạn bè đi du lịch, tham gia một sự kiện hoặc sở hữu một món đồ mà bạn không có.

Trong đầu tư, FOMO thường xuất hiện khi bạn thấy người khác kiếm tiền từ một tài sản nào đó.

Bạn đọc được tin tức về một cổ phiếu tăng mạnh.

Bạn thấy một người trên mạng xã hội khoe lợi nhuận lớn.

Bạn nghe bạn bè nói về một cơ hội "không thể bỏ lỡ".

Dần dần, cảm giác khó chịu xuất hiện:

"Nếu mình không tham gia thì sao?"

Đó chính là FOMO.

Vì sao FOMO lại mạnh đến vậy?

FOMO không đơn thuần là vấn đề tài chính.

Nó liên quan đến tâm lý con người.

Trong quá khứ, việc bị bỏ lại khỏi một nhóm có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh tồn. Vì vậy, bộ não của chúng ta rất nhạy cảm với cảm giác bị tụt lại phía sau.

Trong đầu tư, điều này thường biểu hiện thành:

• Lo lắng khi người khác kiếm tiền còn mình thì không.

• Sợ bỏ lỡ một cơ hội tăng giá.

• Muốn hành động ngay để giảm cảm giác khó chịu.

• Cảm thấy mình đang chậm hơn mọi người.

Vấn đề là thị trường tài chính thường không thưởng cho những quyết định được đưa ra chỉ để giảm bớt cảm xúc.

FOMO thường xuất hiện như thế nào?

Khi giá tăng mạnh

Đây là tình huống phổ biến nhất.

Một cổ phiếu tăng liên tục nhiều tuần.

Một ETF lập đỉnh mới.

Một nhóm ngành trở thành chủ đề nóng.

Ban đầu bạn chỉ quan sát.

Sau đó bạn bắt đầu tò mò.

Cuối cùng bạn cảm thấy mình phải mua ngay trước khi quá muộn.

Khi người khác liên tục nói về cùng một cơ hội

Nếu nhiều người cùng nhắc đến một tài sản, bạn dễ cảm thấy rằng mình đang bỏ lỡ điều gì đó.

Điều này đặc biệt phổ biến trong các hội nhóm đầu tư hoặc trên mạng xã hội.

Khi nhìn thấy những khoản lợi nhuận lớn

Một người có thể đăng:

"Tôi vừa lời 200%."

Nhưng bạn thường không thấy:

• Họ đã chịu bao nhiêu rủi ro.

• Họ từng thua lỗ thế nào.

• Bao nhiêu người khác không thành công.

Điều này khiến cơ hội trông hấp dẫn hơn thực tế.

Tại sao mạng xã hội làm FOMO mạnh hơn?

Mạng xã hội có xu hướng hiển thị những câu chuyện nổi bật nhất.

Bạn sẽ thường thấy:

• Khoản lời lớn.

• Thành công nhanh.

• Những quyết định có vẻ rất đúng.

Bạn ít thấy:

• Sai lầm.

• Thua lỗ.

• Thời gian chờ đợi kéo dài nhiều năm.

Điều này tạo ra một bức tranh không đầy đủ về thực tế đầu tư.

Khi liên tục tiếp xúc với những câu chuyện thành công, bạn dễ có cảm giác rằng mọi người đều đang kiếm tiền ngoại trừ mình.

Ví dụ thực tế: FOMO trong giai đoạn thị trường Việt Nam bùng nổ

Trong giai đoạn 2021, nhiều cổ phiếu trên thị trường Việt Nam tăng mạnh trong thời gian ngắn.

Số lượng tài khoản chứng khoán mới mở tăng mạnh. Trên mạng xã hội, rất nhiều người chia sẻ lợi nhuận, những câu chuyện thành công và những khoản đầu tư tăng giá nhanh chóng.

Nhiều người bắt đầu tham gia thị trường không phải vì họ hiểu doanh nghiệp hoặc đã xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn.

Họ tham gia vì cảm thấy:

"Mọi người đều đang kiếm tiền. Mình không thể đứng ngoài."

Đó là FOMO.

Khi thị trường điều chỉnh trong năm 2022, nhiều người mới nhận ra rằng quyết định ban đầu của họ được thúc đẩy bởi cảm xúc nhiều hơn là bởi một chiến lược đầu tư rõ ràng.

FOMO và cơ hội thật sự khác nhau thế nào?

Không phải mọi cơ hội tăng giá đều là FOMO.

Một cơ hội đầu tư tốt vẫn có thể là cơ hội thật sự.

Điểm khác biệt nằm ở cách bạn ra quyết định.

Khi đối mặt với một cơ hội đầu tư thực sự, bạn vẫn có thời gian để:

• Tìm hiểu tài sản.

• Đánh giá rủi ro.

• Xem xét mục tiêu tài chính.

• Cân nhắc tỷ trọng phù hợp.

• Kiểm tra xem cơ hội đó có phù hợp với kế hoạch dài hạn của mình không.

Ngược lại, FOMO thường tạo cảm giác:

"Phải hành động ngay."

Nếu bạn cảm thấy bị ép phải quyết định trong vài phút hoặc vài giờ, đó thường là dấu hiệu của cảm xúc nhiều hơn là dấu hiệu của một khoản đầu tư chất lượng.

Những cơ hội tốt nhất thường không yêu cầu bạn phải bỏ qua hoàn toàn kỷ luật, quỹ khẩn cấp hoặc kế hoạch tài chính cá nhân.

FOMO có phải lúc nào cũng dẫn đến quyết định sai?

Không.

FOMO là cảm xúc.

Cảm xúc tự nó không phải vấn đề.

Vấn đề nằm ở cách bạn phản ứng.

Một người có thể nhận ra mình đang FOMO nhưng vẫn:

• Nghiên cứu kỹ tài sản.

• Đánh giá rủi ro.

• Xem xét mục tiêu tài chính.

• Quyết định một cách bình tĩnh.

Người khác có thể mua ngay lập tức chỉ để giảm cảm giác lo lắng.

Kết quả thường rất khác nhau.

Dấu hiệu cho thấy bạn có thể đang FOMO

1. Bạn cảm thấy cần phải mua ngay

Nếu bạn nghĩ:

"Mình phải mua hôm nay."

hoặc:

"Nếu không mua ngay sẽ không còn cơ hội."

hãy dừng lại một chút.

Các cơ hội đầu tư tốt thường không biến mất chỉ sau vài giờ.

2. Bạn chưa hiểu rõ tài sản nhưng vẫn muốn mua

Nếu bạn không thể giải thích tài sản hoạt động như thế nào nhưng vẫn muốn sở hữu nó, FOMO có thể đang ảnh hưởng đến quyết định của bạn.

3. Bạn liên tục kiểm tra giá

Việc theo dõi thị trường là bình thường.

Nhưng nếu bạn kiểm tra giá nhiều lần mỗi ngày vì sợ bỏ lỡ cơ hội, đó có thể là dấu hiệu của FOMO.

4. Bạn cảm thấy khó chịu khi người khác kiếm tiền

Một trong những dấu hiệu mạnh nhất của FOMO là cảm giác bực bội, tiếc nuối hoặc tự trách mình khi thấy người khác có lợi nhuận mà mình không có.

5. Bạn thay đổi kế hoạch liên tục

Bạn có thể đang tiết kiệm.

Bạn có thể đang đầu tư dài hạn.

Nhưng sau khi thấy một cơ hội "nóng", bạn muốn bỏ toàn bộ kế hoạch ban đầu để chạy theo nó.

Đây là dấu hiệu đáng chú ý.

6. Bạn chỉ tìm thông tin xác nhận quyết định mua

Khi FOMO xuất hiện, bạn có thể chỉ muốn đọc những ý kiến ủng hộ việc mua.

Bạn bỏ qua rủi ro, định giá, chi phí, thuế, tỷ giá hoặc những kịch bản xấu hơn.

7. Bạn thấy đứng ngoài còn khó chịu hơn mất tiền

Nếu cảm giác "không được tham gia" làm bạn khó chịu đến mức sẵn sàng mua dù chưa hiểu rõ, FOMO có thể đang điều khiển quyết định của bạn.

Bài tự kiểm tra nhanh

Trước khi mua một tài sản đang được nhiều người nhắc đến, hãy tự hỏi:

• Tôi có cảm thấy cần mua ngay không?

• Tôi có hiểu tài sản này hoạt động như thế nào không?

• Tôi có đang thay đổi kế hoạch chỉ vì người khác kiếm tiền không?

• Tôi có liên tục kiểm tra giá không?

• Nếu không ai nhắc đến tài sản này trên mạng xã hội, tôi có còn muốn mua không?

• Tôi có biết mình sẽ làm gì nếu giá giảm 20% hoặc 30% không?

• Tỷ trọng khoản mua này có quá lớn so với tài sản của tôi không?

Nếu bạn trả lời "Có" cho nhiều câu hỏi trên, FOMO có thể đang ảnh hưởng đến quyết định của bạn.

Bài tự kiểm tra này không nhằm ngăn bạn đầu tư. Nó giúp bạn phân biệt giữa một quyết định được suy nghĩ kỹ và một phản ứng cảm xúc.

Ví dụ: FOMO với Nvidia

Giả sử bạn liên tục thấy các tiêu đề:

• Nvidia tăng mạnh.

• AI bùng nổ.

• Nhiều người kiếm tiền từ Nvidia.

Ban đầu bạn chỉ quan sát.

Sau đó bạn bắt đầu nghĩ:

"Có lẽ mình đã bỏ lỡ."

Khi giá tiếp tục tăng, suy nghĩ đó chuyển thành:

"Mình phải mua ngay."

Lúc này, quyết định mua có thể xuất phát nhiều từ cảm xúc hơn là từ việc đánh giá doanh nghiệp.

Điều này không có nghĩa Nvidia là khoản đầu tư tốt hay xấu.

Điều quan trọng là lý do khiến bạn muốn mua.

Nếu bạn hiểu doanh nghiệp, hiểu rủi ro, hiểu định giá và biết vì sao tài sản này phù hợp với kế hoạch của mình, đó là một quyết định khác với việc mua chỉ vì sợ bị bỏ lại phía sau.

"Nhưng nếu nó tiếp tục tăng thì sao?"

Đây là một trong những suy nghĩ phổ biến nhất khi FOMO xuất hiện.

Bạn có thể nghĩ:

"Nếu mình không mua bây giờ, giá sẽ còn tăng mãi."

Sự thật là đôi khi giá sẽ tiếp tục tăng sau khi bạn quyết định không mua.

Điều đó không có nghĩa quyết định của bạn là sai.

Một quyết định tốt được đánh giá bằng chất lượng của quá trình ra quyết định, không chỉ bằng kết quả ngắn hạn.

Nếu bạn từ chối một khoản đầu tư vì không hiểu rõ rủi ro hoặc vì nó không phù hợp với kế hoạch tài chính của mình, đó vẫn có thể là một quyết định đúng.

Bạn không cần tham gia mọi cơ hội để xây dựng tài sản dài hạn.

Điều gì xảy ra khi bạn ra quyết định vì FOMO?

1. Bạn có thể mua ở mức giá không phù hợp

FOMO thường mạnh nhất khi giá đã tăng nhiều.

Điều này khiến người mới dễ mua sau một giai đoạn hưng phấn, khi mức giá đã phản ánh nhiều kỳ vọng tốt.

2. Bạn có thể chấp nhận rủi ro ngoài kế hoạch

Bạn có thể đầu tư nhiều tiền hơn dự định.

Bạn có thể sử dụng tiền cần cho mục tiêu ngắn hạn.

Bạn có thể tập trung quá nhiều vào một tài sản.

3. Bạn có thể hoảng loạn khi thị trường đảo chiều

Nếu quyết định ban đầu dựa trên cảm xúc, bạn thường khó giữ bình tĩnh khi giá giảm.

Khi không có kế hoạch rõ ràng, cảm xúc thường thay thế kỷ luật.

4. Bạn có thể học sai bài học

Nếu bạn may mắn lời nhanh, bạn có thể nghĩ rằng chạy theo FOMO là chiến lược hiệu quả.

Nếu bạn lỗ nhanh, bạn có thể kết luận rằng đầu tư không dành cho mình.

Cả hai kết luận đều có thể sai.

5. Bạn có thể làm hỏng nền tảng tài chính cá nhân

Rủi ro lớn nhất không phải là bỏ lỡ một cơ hội.

Rủi ro lớn hơn là dùng tiền cần thiết, tiền vay, tiền quỹ khẩn cấp hoặc tiền cho mục tiêu ngắn hạn để chạy theo một tài sản đang nóng.

Người Việt thường gặp FOMO trong những trường hợp nào?

Cổ phiếu đang được bàn tán nhiều

Khi một mã cổ phiếu xuất hiện liên tục trong hội nhóm hoặc trên mạng xã hội, FOMO thường tăng mạnh.

Nếu quyết định mua chủ yếu dựa trên câu như "sắp chạy", "có game", hoặc "ai cũng mua", bạn nên cẩn trọng hơn.

Tin tức về bất động sản

Những câu chuyện về quy hoạch, hạ tầng hoặc khu vực đang tăng giá có thể tạo cảm giác rằng cơ hội chỉ xuất hiện một lần.

Tuy nhiên, bất động sản vẫn có rủi ro về pháp lý, thanh khoản, chi phí vốn và thời gian nắm giữ.

Cổ phiếu Mỹ và AI

Những doanh nghiệp công nghệ lớn thường thu hút nhiều sự chú ý khi tăng trưởng mạnh.

Điều này có thể khiến người mới tập trung vào lợi nhuận gần đây mà quên đánh giá rủi ro, tỷ giá USD/VND, thuế, phí, lưu ký tài sản và nền tảng giao dịch.

Tiền mã hóa

Biến động giá mạnh và các câu chuyện thành công nhanh thường khiến FOMO xuất hiện thường xuyên hơn.

Với tài sản có biến động rất lớn, việc mua chỉ vì sợ bỏ lỡ có thể dẫn đến mức rủi ro vượt xa khả năng chịu đựng của người mới.

Làm sao để giảm ảnh hưởng của FOMO?

Tạm dừng 24 giờ

Nếu bạn cảm thấy rất muốn mua ngay, hãy cho bản thân ít nhất một ngày để suy nghĩ.

Nhiều quyết định cảm tính sẽ trở nên rõ ràng hơn sau khi cảm xúc giảm xuống.

Viết ra lý do mua

Hoàn thành câu sau:

"Tôi muốn mua tài sản này vì..."

Nếu câu trả lời chủ yếu là giá đang tăng hoặc nhiều người đang nói về nó, hãy cẩn trọng hơn.

Xem xét kế hoạch tài chính tổng thể

Một cơ hội hấp dẫn không nhất thiết phù hợp với mục tiêu tài chính của bạn.

Hãy kiểm tra lại quỹ khẩn cấp, nợ, mục tiêu ngắn hạn, thời gian đầu tư và tỷ trọng danh mục trước khi ra quyết định.

Chấp nhận rằng bạn sẽ bỏ lỡ một số cơ hội

Đây có thể là bài học khó nhất.

Không ai có thể tham gia mọi cơ hội.

Ngay cả những nhà đầu tư thành công cũng thường bỏ lỡ rất nhiều cơ hội tăng giá.

Điều đó hoàn toàn bình thường.

Giới hạn tỷ trọng cho những quyết định rủi ro cao

Nếu bạn vẫn muốn tham gia một cơ hội có tính rủi ro cao, hãy cân nhắc giới hạn tỷ trọng ở mức mà việc thua lỗ không làm ảnh hưởng đến nền tảng tài chính cá nhân.

Với người mới, bảo vệ khả năng học tiếp quan trọng hơn cố gắng thắng thật nhanh.

Góc nhìn dài hạn: Kỷ luật quan trọng hơn FOMO

Những nhà đầu tư thành công nhất thường không phải là những người tham gia mọi xu hướng.

Họ là những người có thể bỏ qua phần lớn tiếng ồn của thị trường để tập trung vào chiến lược của mình.

FOMO có thể mang lại lợi nhuận trong một số trường hợp.

Nhưng kỷ luật thường là yếu tố tạo ra kết quả bền vững trong dài hạn.

Bạn không cần thắng trong mọi cơ hội.

Bạn chỉ cần kiên trì với một kế hoạch hợp lý trong thời gian đủ dài.

FOMO có phù hợp với mọi người không?

FOMO là cảm xúc tự nhiên.

Bạn không cần loại bỏ hoàn toàn nó.

Điều quan trọng là nhận ra khi nào cảm xúc đang bắt đầu điều khiển quyết định.

Trước khi mua một tài sản vì cảm thấy sợ bỏ lỡ, hãy tự hỏi:

• Mình có hiểu tài sản này không?

• Nếu giá giảm 30%, mình sẽ làm gì?

• Mình có đang dùng tiền nhàn rỗi không?

• Mình có đang thay đổi kế hoạch chỉ vì người khác kiếm tiền không?

• Nếu không ai nói về tài sản này trên mạng xã hội, mình có còn muốn mua không?

• Quyết định này dựa trên phân tích hay cảm xúc?

• Mình có hiểu phí, thuế, tỷ giá, lưu ký tài sản và rủi ro nền tảng không?

• Tỷ trọng khoản này có phù hợp với toàn bộ tài sản của mình không?

Nếu chưa trả lời được những câu hỏi này, việc dành thêm thời gian tìm hiểu là hoàn toàn hợp lý.

Bước tiếp theo

Sau khi hiểu FOMO, bước tiếp theo là nhận ra khi nào quyết định đầu tư của bạn đang chuyển thành đầu cơ.

Một khi bạn phân biệt được cảm xúc FOMO với một quyết định có kế hoạch, bạn sẽ dễ kiểm tra lại lý do mua, mức rủi ro và tỷ trọng trước khi hành động.

Bài học tiếp theo trong Tekoversity by teko là "Dấu hiệu bạn đang đầu cơ mà không nhận ra". Bài học này giúp bạn nhận diện các dấu hiệu cho thấy mình có thể đang đầu cơ mà chưa tự gọi tên điều đó.

Đọc tiếp: Dấu hiệu bạn đang đầu cơ mà không nhận ra

Nội dung này mang tính giáo dục tài chính cá nhân, không phải lời khuyên đầu tư cá nhân hóa. Trước khi đầu tư, bạn nên cân nhắc mục tiêu, thời gian đầu tư, khả năng chịu rủi ro và tình hình tài chính của mình.