Khi nào nên bán một khoản đầu tư?

Khi nào nên bán một khoản đầu tư?

Một trong những câu hỏi khó nhất của người mới là: “Khi nào nên bán?”

Nhiều người dành rất nhiều thời gian để tìm hiểu nên mua gì, nhưng lại ít chuẩn bị trước cho việc khi nào mình sẽ bán. Điều này dễ khiến quyết định bán bị chi phối bởi cảm xúc: sợ hãi khi thị trường giảm, tiếc nuối khi đang lỗ, hoặc FOMO khi thấy cơ hội khác hấp dẫn hơn.

Một quyết định bán tốt thường được xác định trước khi bạn mua. Nếu bạn biết vì sao mình mua, bạn sẽ dễ biết khi nào khoản đầu tư đó không còn phù hợp.

Trước bài này, bạn có thể đã học cách xây danh mục ETF đơn giản cho người mới. Khi đã có danh mục, câu hỏi tiếp theo không chỉ là mua gì, mà còn là khi nào nên giữ, khi nào nên tái cân bằng và khi nào nên bán.

Không có một quy tắc bán đúng cho tất cả mọi người. Một người có thể bán vì sắp cần tiền mua nhà. Người khác có thể tiếp tục giữ vì mục tiêu còn 10 năm nữa. Điều quan trọng là quyết định bán phải phù hợp với mục tiêu, thời gian đầu tư và tình hình tài chính của chính bạn.

Những lý do hợp lý để bán

Dưới đây là những lý do thường hợp lý hơn việc bán chỉ vì giá tăng hoặc giảm trong ngắn hạn.

Bán vì đã đạt được mục tiêu tài chính

Đây là một trong những lý do rõ ràng nhất để bán.

Ví dụ, bạn đầu tư để tích lũy tiền mua nhà sau 5 năm. Khi số tiền đã gần đạt mục tiêu và thời điểm mua nhà đang đến gần, việc bán một phần hoặc chuyển sang tài sản ít biến động hơn có thể hợp lý.

Mục tiêu tài chính quan trọng hơn việc cố tối đa hóa lợi nhuận. Nếu bạn đã đạt điều mình cần, tiếp tục chấp nhận rủi ro lớn chỉ để kiếm thêm lợi nhuận có thể không còn phù hợp.

Bán vì thời gian sử dụng tiền đã đến

Thời gian đầu tư là một phần quan trọng của mọi quyết định bán.

Nếu bạn cần dùng tiền trong vài tháng hoặc một năm tới, việc giữ toàn bộ khoản đầu tư trong cổ phiếu, ETF cổ phiếu hoặc tài sản biến động cao có thể khiến bạn gặp rủi ro đúng lúc cần tiền.

Điều quan trọng không phải là đoán thị trường sẽ tăng hay giảm. Điều quan trọng là bảo vệ khoản tiền khi mục tiêu sử dụng tiền đã đến gần.

Bán vì khoản đầu tư không còn phù hợp

Đôi khi vấn đề không nằm ở thị trường, mà nằm ở chính khoản đầu tư.

Khoản đầu tư có thể không còn phù hợp nếu:

• Bạn nhận ra mình chưa hiểu rõ sản phẩm khi mua.

• Mức độ rủi ro cao hơn khả năng chịu đựng của bạn.

• Chiến lược đầu tư đã thay đổi.

• Hoàn cảnh tài chính cá nhân đã khác trước.

• Khoản đầu tư không còn phù hợp với thời gian đầu tư ban đầu.

Một câu hỏi hữu ích là:

Nếu hôm nay chưa sở hữu khoản đầu tư này, mình có muốn mua nó không?

Câu hỏi này giúp bạn đánh giá khoản đầu tư dựa trên tình hình hiện tại, thay vì bị ảnh hưởng quá nhiều bởi giá mua ban đầu. Nếu bạn không muốn mua nó hôm nay, nhưng vẫn giữ chỉ vì “đã mua rồi”, bạn nên xem lại lý do tiếp tục nắm giữ.

Bán để tái cân bằng danh mục

Tái cân bằng danh mục là một lý do bán mà người mới thường bỏ qua.

Ví dụ, bạn xây một danh mục ETF đơn giản gồm:

• 80% ETF cổ phiếu

• 20% tài sản ít biến động hơn

Sau một thời gian, phần ETF cổ phiếu tăng mạnh và chiếm 95% danh mục. Khi đó, danh mục của bạn đã rủi ro hơn kế hoạch ban đầu.

Bạn có thể bán một phần ETF cổ phiếu để đưa tỷ trọng về gần mức mục tiêu. Đây không phải là dự đoán thị trường. Đây là cách giữ danh mục phù hợp với mức rủi ro bạn đã chọn.

Nếu bạn cần ôn lại khái niệm ETF trước khi quyết định bán hoặc tái cân bằng, hãy đọc bài ETF là gì? trong Tekoversity.

Có nên bán chỉ vì thị trường giảm?

Không nhất thiết.

Giá giảm là một sự kiện của thị trường. Quyết định bán nên dựa trên mục tiêu, kế hoạch và tình hình tài chính của bạn.

Nếu bạn đầu tư dài hạn, không cần dùng tiền sớm, hiểu rõ tài sản mình đang nắm giữ và danh mục vẫn phù hợp, việc thị trường giảm trong ngắn hạn chưa chắc là lý do đủ để bán.

Điều cần phân biệt là:

• Thị trường thay đổi.

• Kế hoạch cá nhân thay đổi.

Thị trường có thể thay đổi mỗi ngày. Nhưng mục tiêu tài chính dài hạn thường không thay đổi nhanh như vậy.

Khi nào nên giữ thay vì bán?

Giữ khoản đầu tư có thể là quyết định hợp lý nếu:

• Mục tiêu tài chính chưa đạt được.

• Thời gian đầu tư vẫn còn dài.

• Bạn không cần dùng số tiền này trong thời gian gần.

• Khoản đầu tư vẫn phù hợp với kế hoạch ban đầu.

• Danh mục vẫn nằm trong mức rủi ro bạn chấp nhận được.

• Bạn đang muốn bán chủ yếu vì lo lắng ngắn hạn.

Không làm gì đôi khi cũng là một quyết định đầu tư. Nhưng “không làm gì” chỉ hợp lý khi bạn hiểu rõ lý do mình tiếp tục giữ.

Chi phí, thuế và tỷ giá khi bán

Trước khi bán, người mới cũng nên nhớ rằng việc bán không chỉ là nhấn nút giao dịch.

Tùy sản phẩm, thị trường và nền tảng bạn sử dụng, việc bán có thể liên quan đến:

• Phí giao dịch.

• Chênh lệch mua bán.

• Thuế hoặc nghĩa vụ kê khai thuế.

• Phí chuyển đổi ngoại tệ nếu đầu tư tài sản quốc tế.

• Rủi ro tỷ giá khi quy đổi giữa USD và VND.

• Chi phí cơ hội nếu bán quá sớm rồi thị trường phục hồi sau đó.

Với nhà đầu tư Việt Nam tiếp cận tài sản quốc tế, yếu tố tỷ giá, thuế, phí nền tảng và cách lưu ký tài sản cần được kiểm tra kỹ trước khi ra quyết định. Nếu không chắc, bạn nên tìm hiểu điều khoản sản phẩm và quy định liên quan trước khi bán.

Những sai lầm phổ biến khi bán

Bán vì sợ hãi

Khi thị trường giảm mạnh, nhiều người bán chỉ để cảm thấy nhẹ nhõm hơn. Nhưng nếu quyết định này không dựa trên kế hoạch, bạn có thể khóa lỗ đúng lúc cảm xúc đang căng thẳng nhất.

Bán vì FOMO

Một số người bán khoản đầu tư dài hạn để chạy theo một tài sản đang được nhắc nhiều trên mạng xã hội. Điều này có thể khiến danh mục trở nên rủi ro hơn, trong khi bạn chưa thật sự hiểu tài sản mới.

Chỉ nhìn vào giá mua

Giá mua ban đầu có thể khiến bạn bị “neo” tâm lý. Bạn không muốn bán vì đang lỗ, hoặc vội bán vì đã lời. Nhưng thị trường không quan tâm bạn đã mua ở mức giá nào. Điều quan trọng là khoản đầu tư đó còn phù hợp với kế hoạch hiện tại hay không.

Tin rằng mình có thể đoán đúng thị trường

Một số người bán vì tin rằng thị trường sắp giảm, rồi dự định mua lại sau. Vấn đề là dự đoán đúng cả thời điểm bán và thời điểm mua lại là rất khó. Với người mới, việc cố canh thị trường thường rủi ro hơn việc có một kế hoạch rõ ràng.

Một khung quyết định đơn giản trước khi bán

Bạn có thể dùng khung sau để tự kiểm tra:

1. Mục tiêu tài chính đã đạt được chưa?

2. Bạn có cần dùng tiền trong thời gian gần không?

3. Khoản đầu tư còn phù hợp với kế hoạch ban đầu không?

4. Danh mục có cần tái cân bằng không?

5. Bạn đang bán vì lý do rõ ràng hay vì cảm xúc?

6. Bạn đã hiểu phí, thuế, tỷ giá và chi phí cơ hội chưa?

7. Nếu hôm nay chưa sở hữu khoản đầu tư này, bạn có muốn mua nó không?

Nếu phần lớn câu trả lời cho thấy kế hoạch đã thay đổi, việc bán một phần hoặc toàn bộ có thể đáng xem xét.

Bạn cũng có thể dùng các nguồn giáo dục nhà đầu tư như Investor.gov để kiểm tra lại các khái niệm chung về rủi ro, mục tiêu và quyết định đầu tư trước khi hành động.

Nếu lý do chính chỉ là “mình đang sợ”, “mình thấy người khác bán”, hoặc “mình muốn chạy theo cơ hội mới”, bạn nên chậm lại và xem lại kế hoạch.

Để đặt quyết định bán trong bức tranh rộng hơn, bạn có thể quay lại bài Kiến thức đầu tư cơ bản cho người mới.

Bước tiếp theo

Sau khi hiểu khi nào nên bán một khoản đầu tư, bước tiếp theo là chuẩn bị trước cho tình huống thị trường giảm mạnh. Bán không nhất thiết là thất bại. Nhưng bán vì cảm xúc, thiếu kế hoạch hoặc chưa hiểu chi phí có thể làm hỏng một chiến lược dài hạn.

Bài học tiếp theo trong Tekoversity by teko là “Giả sử thị trường giảm, bạn sẽ làm gì?”. Bài học này giúp bạn hiểu cách phản ứng trước những giai đoạn thị trường đi xuống mà không đưa ra quyết định chỉ dựa trên cảm xúc.

Đọc tiếp: Giả sử thị trường giảm, bạn sẽ làm gì?

Nội dung này mang tính giáo dục tài chính cá nhân, không phải lời khuyên đầu tư cá nhân hóa. Trước khi đầu tư, bạn nên cân nhắc mục tiêu, thời gian đầu tư, khả năng chịu rủi ro và tình hình tài chính của mình.