Rủi ro và lợi nhuận trong đầu tư: hiểu đúng sự đánh đổi

Lợi nhuận kỳ vọng khác lợi nhuận thực tế thế nào?

Lợi nhuận kỳ vọng là kết quả được ước tính trước khi đầu tư, dựa trên những giả định hoặc thông tin có sẵn. Lợi nhuận thực tế là kết quả khoản đầu tư đã tạo ra trong một khoảng thời gian, sau khi tính đúng các khoản thu, chi phí và thay đổi giá trị liên quan. Hai con số có thể khác nhau đáng kể.

Rủi ro là sự không chắc chắn có thể khiến kết quả bất lợi đối với bạn: lãi thấp hơn dự kiến, không có lãi, mất một phần hoặc toàn bộ vốn, hay không lấy được tiền khi cần. Vì thế, lợi nhuận kỳ vọng không phải lời cam kết.

Ví dụ giả định, không phải dự báo thị trường: với khoản đầu tư 10 triệu đồng, một ước tính lãi 8% trong một năm tương ứng 800.000 đồng trước phí và thuế. Nhưng nếu giá trị cuối kỳ chỉ còn 9 triệu đồng, khoản đầu tư đã giảm 1 triệu đồng trong ví dụ này. Con số 8% ban đầu không buộc kết quả thực tế phải đi theo nó.

Hiểu rủi ro và lợi nhuận trong đầu tư giúp bạn cân nhắc cả kết quả có thể đạt được lẫn khả năng mất mát, thay vì chỉ nhìn vào mức lãi được giới thiệu.

Rủi ro cao có chắc mang lại lợi nhuận cao?

Không. Khi phải chịu sự không chắc chắn lớn hơn, nhà đầu tư thường đòi hỏi tiềm năng lợi nhuận cao hơn để cân nhắc tham gia. Đó là sự đánh đổi rủi ro – lợi nhuận, không phải quy luật “cứ chịu rủi ro là được trả thưởng”. Một hướng dẫn của SEC cũng giải thích rủi ro và lợi nhuận gắn liền với nhau, nhưng phần thưởng chỉ là tiềm năng.

Một lựa chọn rủi ro cao có thể tạo ra kết quả tốt, cũng có thể gây thiệt hại lớn. Một số rủi ro không đi kèm lợi ích hợp lý: thông tin khó kiểm chứng, phí quá cao hoặc mất khả năng tiếp cận tiền không tự làm tăng cơ hội sinh lời.

Vì vậy, hãy tách ba câu hỏi: lợi nhuận đến từ đâu, điều gì có thể khiến kết quả xấu đi, và kết quả xấu đó có ảnh hưởng mục tiêu của mình không? Chỉ nhìn vào con số lãi được giới thiệu sẽ bỏ qua hai câu hỏi sau.

Rủi ro không chỉ là đường giá lên xuống

Biến động giá là một biểu hiện dễ thấy của rủi ro thị trường, nhưng không phải toàn bộ câu chuyện.

• Biến động: giá trị thay đổi trong thời gian nắm giữ; thời điểm cần tiền có thể trùng với lúc giá thấp.

• Mất vốn khó hoặc không thể phục hồi: tài sản có thể suy giảm vì hoạt động kinh doanh hoặc khả năng thanh toán xấu đi. Không phải khoản giảm nào cũng chỉ là tạm thời.

• Khó chuyển thành tiền: một khoản đầu tư có giá trị trên giấy vẫn có thể khó bán hoặc có điều kiện rút không phù hợp với nhu cầu.

Giữ lâu không tự loại bỏ những rủi ro này. “Chưa bán thì chưa lỗ” cũng không có nghĩa phần giá trị đã mất chắc chắn sẽ quay lại.

Không cần học công thức thống kê để nhận ra điểm cốt lõi: kết quả xấu phải được đặt cạnh mục tiêu, không chỉ cạnh một con số lợi nhuận đẹp.

So sánh hai khoản đầu tư bằng những câu hỏi nào?

Giả sử lựa chọn A được giới thiệu là “lãi 10%”, còn B là “lãi 6%”. Chỉ hai con số chưa đủ để nói A tốt hơn B. Hãy hỏi:

• Hai mức lãi tính trên cùng khoảng thời gian và cùng cách tính hay không?

• Đây là kết quả quá khứ, ước tính, hay điều khoản thanh toán có điều kiện? Ai chịu trách nhiệm thực hiện?

• Đã tính phí, thuế và chi phí khác chưa?

• Có thể mất bao nhiêu, trong tình huống nào, và có lấy tiền đúng thời điểm cần dùng không?

Trong một ví dụ giả định khác, bạn cần 20 triệu đồng để đóng học phí sau sáu tháng. Một lựa chọn có tiềm năng sinh lời cao nhưng có thể giảm mạnh đúng thời điểm đó đặt ra vấn đề khác với khoản tiền dành cho một mục tiêu có thể lùi nhiều năm. Cùng một mức kỳ vọng không có cùng ý nghĩa với mọi khoản tiền.

Những câu hỏi trên giúp đọc thông tin rõ hơn, chưa phải kết luận nên chọn khoản đầu tư nào. Đừng tự quy đổi phần rủi ro chưa hiểu thành một mức lãi hấp dẫn hơn.

Khi lời mời gọi nói “lãi cao, không rủi ro”

Lời hứa lợi nhuận rất cao, được bảo đảm và gần như không có rủi ro là dấu hiệu cần dừng lại để kiểm chứng. Một câu khẳng định trong quảng cáo không thay thế được thông tin về tài sản, nghĩa vụ thanh toán và khả năng thực hiện cam kết.

Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn, bài “Cách nhận biết lừa đảo đầu tư: 5 dấu hiệu cần dừng lại” sẽ giải thích cách nhận ra áp lực và kiểm tra lời mời gọi. Không cần học toàn bộ các chiêu trò để hiểu rằng kỳ vọng không phải bảo đảm.

Bước tiếp theo

Hiểu sự đánh đổi mới là một nửa câu chuyện. Bạn còn cần phân biệt khoản tổn thất mà tình hình tài chính có thể chịu được với sự biến động mà bản thân cảm thấy thoải mái.

Bài học tiếp theo trong Tekoversity by teko giúp bạn phân biệt khả năng chịu rủi ro với mức sẵn lòng nhận biến động, để hiểu vì sao muốn nhận rủi ro không đồng nghĩa với đủ khả năng chịu hậu quả của nó.

Trong cùng lộ trình, bạn cũng có thể tìm hiểu đầu tư hay đầu cơ để phân biệt kế hoạch đầu tư với quyết định chạy theo biến động giá.

Nội dung này mang tính giáo dục tài chính cá nhân, không phải lời khuyên đầu tư cá nhân hóa. Trước khi đầu tư, bạn nên cân nhắc mục tiêu, thời gian đầu tư, khả năng chịu rủi ro và tình hình tài chính của mình.