Cổ phiếu là gì? Lợi ích và rủi ro cho người mới

Cổ phiếu là gì?

Cổ phiếu là một loại chứng khoán thể hiện quyền sở hữu một phần nhỏ trong một công ty. Khi bạn mua cổ phiếu, bạn trở thành cổ đông và có quyền hưởng lợi nếu doanh nghiệp tăng trưởng hoặc chia cổ tức.

Nói đơn giản, mua cổ phiếu không chỉ là mua một “mã giá” trên màn hình. Bạn đang sở hữu một phần rất nhỏ của một doanh nghiệp thật, với hoạt động kinh doanh, doanh thu, lợi nhuận, rủi ro và kỳ vọng tăng trưởng riêng.

Khác với đầu cơ ngắn hạn, đầu tư cổ phiếu dài hạn đòi hỏi bạn hiểu mình đang sở hữu doanh nghiệp nào, vì sao doanh nghiệp đó có thể tăng trưởng, thời gian nắm giữ phù hợp là bao lâu và mức rủi ro mình có thể chấp nhận.

Ghi chú: Quyền lợi của cổ đông có thể khác nhau tùy thị trường, loại cổ phiếu và quy định pháp lý tại từng quốc gia.

Muốn hiểu nhanh bằng video? Xem Shin và Fin giải thích “cổ phiếu là gì” bằng những ví dụ dễ hiểu, giúp người mới hình dung cách nhà đầu tư trở thành đồng sở hữu doanh nghiệp và kiếm lợi nhuận khi doanh nghiệp phát triển.

Xem video: Cổ phiếu là gì?

Khi mua cổ phiếu, bạn đang sở hữu gì?

Khi mua cổ phiếu của một công ty niêm yết, bạn đang sở hữu một phần nhỏ của doanh nghiệp đó. Nếu doanh nghiệp tăng trưởng tốt, giá cổ phiếu có thể tăng theo thời gian. Nếu doanh nghiệp chia cổ tức, cổ đông có thể nhận một phần lợi nhuận bằng tiền mặt hoặc cổ phiếu.

Tuy nhiên, quyền lợi của cổ đông có thể khác nhau tùy loại cổ phiếu, quy định của từng thị trường và nền tảng giao dịch bạn sử dụng. Vì vậy, trước khi mua, người mới cần hiểu rõ mình đang mua sản phẩm gì, quyền lợi ra sao, phí thế nào và tài sản được lưu ký như thế nào.

Người mới cũng không nên chỉ nhìn vào tên thương hiệu quen thuộc. Điều cần hiểu là doanh nghiệp kiếm tiền bằng cách nào, lợi nhuận có bền vững không, mức định giá có hợp lý không và rủi ro ngành là gì.

Lợi ích khi đầu tư cổ phiếu là gì?

• Tăng trưởng dài hạn: Cổ phiếu có thể mang lại lợi nhuận trong dài hạn nếu doanh nghiệp tăng trưởng tốt hoặc thị trường chung đi lên. Tuy nhiên, lợi nhuận không cố định và kết quả quá khứ không đảm bảo kết quả tương lai.

• Cổ tức: Một số doanh nghiệp chia lại một phần lợi nhuận cho cổ đông dưới dạng cổ tức. Tuy nhiên, cổ tức không được đảm bảo và có thể thay đổi tùy kết quả kinh doanh.

• Tính thanh khoản: Cổ phiếu niêm yết trên các sàn giao dịch lớn thường có thể mua bán trong phiên giao dịch. Tuy nhiên, thanh khoản thực tế phụ thuộc vào từng cổ phiếu, quy mô giao dịch và điều kiện thị trường.

• Có thể bắt đầu với số vốn nhỏ hơn nhiều loại tài sản khác: Người mới có thể học về cổ phiếu với số vốn phù hợp hơn so với các tài sản cần vốn lớn như bất động sản. Tuy nhiên, bắt đầu nhỏ không có nghĩa là rủi ro nhỏ nếu bạn chưa hiểu sản phẩm.

Cổ phiếu khác ETF thế nào?

Cổ phiếu đại diện cho quyền sở hữu một phần của một doanh nghiệp cụ thể. Kết quả đầu tư của bạn phụ thuộc nhiều vào tình hình kinh doanh, định giá và triển vọng của doanh nghiệp đó.

ETF thường đại diện cho một rổ tài sản, ví dụ nhiều cổ phiếu trong một chỉ số hoặc một nhóm ngành. Vì vậy, ETF có thể giúp giảm rủi ro tập trung so với việc chỉ mua một cổ phiếu riêng lẻ, nhưng ETF vẫn có thể giảm khi thị trường chung đi xuống.

Với người mới, hiểu sự khác nhau giữa cổ phiếu và ETF giúp bạn tránh nhầm lẫn giữa việc chọn một doanh nghiệp cụ thể và việc tiếp cận một danh mục rộng hơn.

Cổ phiếu lẻ là gì?

Cổ phiếu lẻ (fractional shares), hay cổ phiếu phân đoạn, là phần nhỏ của một cổ phiếu hoàn chỉnh. Thay vì phải mua nguyên một cổ phiếu, nhà đầu tư có thể mua một phần của cổ phiếu đó với số tiền nhỏ hơn.

Ví dụ, nếu một cổ phiếu Mỹ đang có giá 200 USD, bạn sẽ cần khoảng 200 USD để mua nguyên một cổ phiếu, chưa tính phí và tỷ giá. Nhưng nếu mua cổ phiếu lẻ, bạn có thể bắt đầu với 20 USD và sở hữu khoảng 0,1 cổ phiếu.

Cách này giúp người mới làm quen với cổ phiếu Mỹ bằng số tiền nhỏ hơn. Tuy nhiên, cổ phiếu lẻ vẫn là cổ phiếu. Nếu giá cổ phiếu giảm, phần bạn sở hữu cũng giảm theo. Trước khi mua, bạn vẫn cần hiểu rõ sản phẩm, phí, quyền lợi, cổ tức nếu có, cách tài sản được lưu ký và nền tảng nào đang cung cấp dịch vụ.

Rủi ro khi đầu tư cổ phiếu

Cổ phiếu có thể giúp bạn sở hữu một phần doanh nghiệp, nhưng cũng đi kèm nhiều rủi ro:

• Rủi ro biến động giá: Giá cổ phiếu có thể tăng giảm mạnh trong ngắn hạn vì tin tức, kết quả kinh doanh, lãi suất, tâm lý thị trường hoặc biến động kinh tế.

• Rủi ro doanh nghiệp: Nếu công ty kinh doanh kém, mất lợi thế cạnh tranh hoặc quản trị yếu, giá cổ phiếu có thể giảm trong thời gian dài.

• Rủi ro thị trường chung: Ngay cả doanh nghiệp tốt cũng có thể giảm giá khi toàn thị trường đi xuống.

• Rủi ro tập trung: Nếu bạn dồn quá nhiều tiền vào một cổ phiếu, danh mục sẽ phụ thuộc rất lớn vào kết quả của riêng doanh nghiệp đó.

• Rủi ro tỷ giá và nền tảng: Nếu tìm hiểu cổ phiếu nước ngoài, người Việt cần hiểu thêm về tỷ giá, phí, thuế, lưu ký tài sản và nền tảng giao dịch.

Nếu bạn muốn tìm hiểu cổ phiếu Mỹ từ góc nhìn của nhà đầu tư tại Việt Nam, hãy đọc thêm bài “Đầu tư chứng khoán Mỹ từ Việt Nam” để hiểu về cổ phiếu Mỹ, ETF, phí, tỷ giá, thuế, lưu ký tài sản và rủi ro nền tảng.

Trước khi mua cổ phiếu, người mới nên chuẩn bị gì?

Trước khi dùng tiền thật để mua cổ phiếu, người mới nên kiểm tra một vài điều cơ bản:

• Có quỹ dự phòng khẩn cấp tương đương 3 đến 6 tháng chi phí sinh hoạt.

• Đã kiểm soát các khoản nợ lãi suất cao.

• Chỉ dùng tiền nhàn rỗi, không phải tiền thuê nhà, học phí, quỹ khẩn cấp hoặc khoản cần dùng trong ngắn hạn.

• Hiểu doanh nghiệp hoặc sản phẩm mình đang mua.

• Chấp nhận được việc giá cổ phiếu có thể giảm trong ngắn hạn.

• Có kế hoạch nắm giữ phù hợp với mục tiêu tài chính và khả năng chịu rủi ro.

Một cách đơn giản để tự kiểm tra là tự hỏi: “Nếu cổ phiếu này giảm 20% trong vài tháng tới, mình có hiểu vì sao mình vẫn nắm giữ hoặc vì sao nên bán không?” Nếu câu trả lời là không, bạn nên học thêm trước khi đầu tư nhiều tiền hơn.

Bước tiếp theo

Sau khi hiểu cổ phiếu là gì, bước tiếp theo là học về cổ tức. Đây là một trong những cách doanh nghiệp có thể chia lại một phần lợi nhuận cho cổ đông.

Bài học tiếp theo trong Tekoversity by teko là “Cổ tức là gì?”. Bài này giúp bạn hiểu cổ tức đến từ đâu, vì sao không phải công ty nào cũng trả cổ tức và người mới cần lưu ý gì khi nhìn vào tỷ suất cổ tức.

Đọc tiếp: Cổ tức là gì? Cách doanh nghiệp chia lợi nhuận cho cổ đông

Nội dung này mang tính giáo dục tài chính cá nhân, không phải lời khuyên đầu tư cá nhân hóa. Trước khi đầu tư, bạn nên cân nhắc mục tiêu, thời gian đầu tư, khả năng chịu rủi ro và tình hình tài chính của mình.