Bối cảnh thị trường · Bài 4/5 · Trung cấp
Lãi suất ảnh hưởng thế nào đến giá cổ phiếu và trái phiếu?
Lãi suất điều hành, tiền gửi, cho vay và lợi suất trái phiếu có liên hệ nhưng không phải cùng một mức lãi.
Với dòng tiền cố định và các yếu tố khác không đổi, lợi suất thị trường tăng thường làm giá trái phiếu đang lưu hành giảm.
Lãi suất ảnh hưởng cổ phiếu qua chi phí vay, nhu cầu và định giá; giảm lãi suất không bảo đảm giá cổ phiếu tăng.
Bài học tiếp theo: Một quyết định lãi suất còn được so với điều thị trường đã chờ đợi, nên học tiếp Kỳ vọng thị trường là gì? Vì sao tin tốt chưa chắc làm giá tăng? để tách thông tin mới khỏi điều đã phản ánh vào giá.
Lãi suất là chi phí của việc vay tiền, đồng thời là khoản thu mà người cho vay hoặc gửi tiền có thể nhận được theo thỏa thuận. Khi lãi suất thay đổi, chi phí vốn, lựa chọn tiết kiệm và mức giá nhà đầu tư chấp nhận trả cho tài sản cũng có thể thay đổi.
Với trái phiếu lãi suất cố định đang lưu hành, giá thường giảm khi lợi suất thị trường của trái phiếu tương đương tăng, nếu các yếu tố khác không đổi. Với cổ phiếu, tác động phức tạp hơn: lãi suất ảnh hưởng đến doanh nghiệp và cách định giá, nhưng không quyết định một mình hướng đi của giá.
Không chỉ có một loại lãi suất
Tin tức thường nói “lãi suất tăng” như thể mọi khoản tiền đều chịu cùng một mức lãi. Thực tế cần xác định đang nói về loại nào:
Lãi suất điều hành: công cụ ngân hàng trung ương sử dụng trong điều hành chính sách tiền tệ. Tại Việt Nam, lãi suất điều hành do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quyết định.
Lãi suất tiền gửi: mức ngân hàng trả cho người gửi, tùy kỳ hạn và điều kiện của khoản tiền gửi.
Lãi suất cho vay: mức người vay phải trả, tùy hợp đồng, thời hạn và rủi ro của khoản vay.
Lợi suất trái phiếu: mức sinh lời tính theo giá mua và dòng tiền của trái phiếu, với các giả định thanh toán tương ứng.
Các mức này liên quan nhưng không thay đổi đồng thời hoặc bằng nhau. Lãi suất cho vay còn chịu ảnh hưởng của chi phí huy động vốn, cạnh tranh và rủi ro người vay. Hợp đồng cố định cũng có thể chưa thay đổi ngay khi mặt bằng lãi suất chuyển động.
Vì sao lãi suất tăng có thể làm giá trái phiếu giảm?
Một trái phiếu lãi suất cố định có lịch thanh toán theo hợp đồng. Khi những khoản đầu tư tương đương trên thị trường mang lại mức sinh lời cao hơn, người mua thường không muốn trả mức giá cũ cho dòng tiền cố định thấp hơn. Giá trái phiếu cần giảm để mức sinh lời từ giá mua mới trở nên cạnh tranh hơn.
Đây là rủi ro lãi suất: giá bán lại có thể giảm dù mức lãi theo hợp đồng không đổi. So sánh chỉ có ý nghĩa khi giữ các yếu tố khác như kỳ hạn, đồng tiền và rủi ro tín dụng tương đương.
Ví dụ: cùng nhận 105 triệu đồng sau một năm
Giả sử một trái phiếu còn đúng một năm đến hạn, sẽ trả một lần gồm 100 triệu đồng tiền gốc và 5 triệu đồng tiền lãi. Ví dụ giả định thanh toán đầy đủ, không có phí, thuế, lãi tích lũy hay quyền mua lại trước hạn.
Lợi suất mà thị trường yêu cầu | Giá hôm nay để nhận 105 triệu đồng sau một năm |
|---|---|
5% | 105 / 1,05 = 100 triệu đồng |
7% | 105 / 1,07 ≈ 98,13 triệu đồng |
Khoản tiền nhận cuối kỳ vẫn là 105 triệu đồng. Điều thay đổi là số vốn phải bỏ ra hôm nay. Vì thế, lãi theo hợp đồng không phải lợi suất của mọi giao dịch: cùng một trái phiếu nhưng mức sinh lời phụ thuộc giá mua.
Nếu giữ đến hạn và bên phát hành trả đủ, người nắm giữ nhận dòng tiền đã thỏa thuận. Nhưng vẫn còn rủi ro không được thanh toán, mất sức mua và phải bán sớm; thời gian nắm giữ dài không loại bỏ những rủi ro này.
Lãi suất tác động đến cổ phiếu qua những đường nào?
Với cổ phiếu, không có lịch hoàn trả gốc và lãi cố định như trong ví dụ trên. Giá phụ thuộc vào triển vọng doanh nghiệp và mức định giá mà thị trường chấp nhận.
Có thể bắt đầu từ ba đường tác động:
Chi phí vay: khi khoản vay mới hoặc khoản vay thả nổi có lãi suất cao hơn, doanh nghiệp có thể phải dành nhiều tiền hơn để trả lãi.
Nhu cầu của khách hàng: vay tiêu dùng hoặc vay mua nhà đắt hơn có thể làm một số khách hàng hoãn chi tiêu, ảnh hưởng đến doanh thu doanh nghiệp.
Giá trị của thu nhập tương lai: với cùng dòng tiền kỳ vọng, mức sinh lời yêu cầu cao hơn thường dẫn đến mức giá hiện tại thấp hơn. Cách quy đổi tiền tương lai về hiện tại này gọi là chiết khấu.
Những tác động lên chi phí vay và định giá cần thời gian và không giống nhau giữa các doanh nghiệp. Doanh nghiệp ít nợ không chịu cùng áp lực trả lãi như doanh nghiệp vay nhiều; khoản thu từ tiền gửi cũng có thể tăng.
Giảm lãi suất không bảo đảm cổ phiếu tăng
Lãi suất thấp hơn có thể hỗ trợ hoạt động kinh doanh và định giá nếu các điều kiện khác không đổi. Nhưng thực tế, ngân hàng trung ương có thể giảm lãi suất khi kinh tế đang yếu. Lợi ích từ chi phí vay thấp hơn có thể đi cùng lo ngại doanh thu và lợi nhuận giảm.
Giá còn phản ánh những điều thị trường đã dự đoán. Một quyết định giảm lãi suất đã được chờ đợi từ trước có thể không tạo phản ứng lớn vào ngày công bố. Vì thế, không nên biến cơ chế “lãi suất thấp hỗ trợ định giá” thành quy tắc “cứ giảm lãi suất là mua cổ phiếu”.
Lãi suất cũng chỉ là một nguồn của rủi ro thị trường. Thay đổi lợi nhuận, thanh khoản hay mức chấp nhận rủi ro có thể làm kết quả khác với tác động đang xét riêng lẻ.
Ba điểm cần kiểm tra khi đọc tin lãi suất
Đúng loại lãi suất: mức điều hành, tiền gửi, cho vay hay lợi suất trái phiếu? Mức nào trực tiếp liên quan đến tài sản đang phân tích?
Đúng thời điểm tác động: hợp đồng thay đổi ngay, khi điều chỉnh định kỳ hay chỉ khi vay mới?
Đúng giả định: kết luận có đang giữ nguyên lợi nhuận, rủi ro tín dụng và những điều kiện thực tế cũng đang thay đổi không?
Bước tiếp theo
Một quyết định lãi suất không chỉ được so với mức cũ, mà còn được so với điều thị trường đã chờ đợi. Bài tiếp theo về kỳ vọng thị trường sẽ giúp phân biệt thông tin mới với điều có thể đã phản ánh vào giá.
Nội dung này mang tính giáo dục tài chính cá nhân, không phải lời khuyên đầu tư cá nhân hóa. Trước khi đầu tư, bạn nên cân nhắc mục tiêu, thời gian đầu tư, khả năng chịu rủi ro và tình hình tài chính của mình.